Make your own free website on Tripod.com

 Georgian
 Web Typography

 

KKKKKKKKKKKKKKKKKKKKK

  

ႵႠႰႧႳႪႨ ႴႭႬႲႤႡႨ - ႸႤႱႠႥႠႪႨ

English resume

Unicode encoded Georgian document

 

ႨႬႲႤႰႬႤႲႨႱ ႲႨႮႭႢႰႠႴႨႠ ႣႠ ႵႠႰႧႳႪႨ ႴႭႬႲႤႡႨ

ენიშვნა: 

ამ გვერდზე გამოყენებულია ალტერნატიული
შ-, ზ-, უ-, და- ასოები.

კომპიუტერული რიფტების (ფონტების) წარმოება თანამედროვე საგამომცემლო-ტიპოგრაფიული ინდუსტრიის მაღალგანვითარებული მნიშვნელოვანი დარგია. ათობით დიდი ასობით საშუალო მცირე ფირმა დახელოვნებულია ამ მიმართულებით მხოლოდ ამით საზრდოობს.

 

ლათინური (რომანული) ძირის დამწერლობის ენებისათვის არსებობს ათასობით[!!!] მაღალხარისხოვანი ფასიანი თუ ფასო (სასყიდლო) ფონტი - მდიდრესი ფონტო-თეკა. რაც ეეხება ფონტების ფასებს (ღირებულებას) ერთი ფონტის საშუალო საცალო ფასია 25-150 USD. კიდევ ფრო საინტერესოა, რომ კვე არსებული ფონტის მაღალტექნოლოგიურ დონეზე მომზადების (მათ ორის დელტა-ჰინტირების) საფასური თითო ასოზე გაანგარიშებით 500 USD-მდეა.

 

ინტერნეტში არსებობს საგანგებოდ ფონტებისადმი მიძღვნილი ათობით საიტი. ოგიერთი საინტერესო ბმული (ლინკი) მათკენ ეგიძლიათ იპოვოთ სპეციალიზებულ საძებნ რესურსებში ემდეგ მისამართზე:


კავკასიის ხალხებისა მათი დამწერლობების თვალსაზრისით მდგომარეობა არაერთგვაროვანია.

 

ერთი ეხედვით ყველაზე კეთესია მდგომარეობა ლათინიზებული აზერბაიჯანულისათვის - აქ ეიძლება გამოიყენონ წამყვანი მწარმოებლების 'გაფართოებული ASCII-ს სტანდარტის' მრავალრიცხვოვანი მაღალხარისხოვანი ფონტები (თუმცა მათი მეტესობა ფასიანია). არსებობს ინფორმაციის გაცვლის მსოფლიო სტანდარტი თურანული ენებისათვის. მაგრამ აქ საკითხავია - ამაღლებს თუ არა ეს საკუთრივ აზერბაიჯანულ ფონტოგრაფიულ კულტურას?

 

სომხურ ფონტებს აწარმოებს რამდენიმე სპეციალიზებული ფირმა (მათ ორის აშშ-ი) ინტერნეტით მისაწვდომია 50-მდე სხვადასხვა ფონტი. ინფორმაციის გაცვლის სტანდარტი სომხურისათვის დამტკიცებულია.


რაც ეეხება ქართულ ფონტებს -

 

არსებობს ქართული ფონტების ორიოდე მეტ-ნაკლებად სერიოზული კომერციული წყარო, მაგალითად:

  • ფირმა Linguist Software თავაზობს ფონტების პაკეტს "ლაზერ-ჯორჯიან" (ფასი 99,95 USD) რომელშიც არის "თბილისი-ტექტი" "თბილისი-მთავრული". გაფართოვებული პაკეტი "ლაზერ-ჯორჯიან პრო" დამატებით ეიცავს ფონტებს - "ბათუმი", "მცხეთა", "თელავი" (ფასი 149,95 USD). პაკეტები აგრეთვე ეიცავენ ქიბორდის დრაივერს.

  • რუსული ფირმა Paratype ყიდის ფონტებს "ჩვეულებრივი", "დედა-ენა", "დუმბაძე-დისპლეი", "კოლხეთი", "ლიტერატურული", "მუქი გროტესკი", "ემოქმედი" - ფასი დაახლ. 100 USD თითო. იყო ინფორმაცია, რომ ამ ფონტების ექმნაში მონაწილეობდა ქართული რიფტების გამოჩენილი დიზაინერი ანტონ დუმბაძე.

  • მაიკროსოფტის დიდი ნიკოდ ფონტი Arial Unikode MS, რომელიც ეიცავს ქართულსაც.

  • კომერციული ნიკოდ ფონტი სულფაიენ -- ეიცავს ქართულს.

  • კომერციული ნიკოდ ფონტი კოდი2000 -- ეიცავს ქართულს.

აგრეთვე --

  • ComStar Company აცხადებს რიგი ქართულენოვანი პროდუქტის არსებობას, თუმცა დასტურდება მხოლოდ-ღა ემოთმითითებული "ლაზერ-ჯორჯიან" პაკეტი.

  • კომპანია Customfonts იძლევა ცნობას, რომ აქვს ქართული ფონტი.

  • Mac-Campus-ი ქართული ფონტებისადმი მიძღვნილ თავის ვებ-გვერდზე რეკლამას უკეთებს ოთხ ქართულ ფონტს მაკისათვის - ფარნავაზს, ამირანს, ქართლსა რუსთაველს. ფარნავაზი ხუცური ასომთავრულ-ნუსხურია, ორიგინალური გააზრება დიზაინი გააჩნია - რაღაცნაირად სასიამოვნო შთაბეჭდილებას სტოვებს (ქრისტიანი კაცის გაკეთებული უნდა იყოს). ხოლო რაც ეეხება სამ დანარჩენს - უფრო რომელიღაც ნაცნობ ინდუსტრიულ ფონტებს მოგაგონებთ (თუმცა ახლო მათი ნახვის საშუალება არ გვქონია).

პრაქტიკულად ყველა ემოთმითითებული (ერთი დუჟინი) ფონტი ინდუსტრიული სასტამბო რიფტის ასლი-კლონია.

 

ამ მწარმოებელთა ფონტების გასინჯვის საშუალება არა გვქონია, თუმცა ვფიქრობთ რომ მათი გამოცდილება საკმარისი ნდა იყოს ხარისხიანი პრდუქციის წარმოებისათვის. ასევე ვერაფერს გეტყვით ამ ფონტების ენკოდირების ესახებ...

 

საკუთრივ ქართული კომერციული წყაროებიდან აღსანიშნავია

რაც ეეხება სასყიდლო ფონტების კოლექციებს, აქ აღსანიშნავია:

  • ალექსანდრე თემურ იმნაიშვილების მიერ მომზადებული ინდუსტრიული რიფტების კლონი-ფონტების შესანიშავი კოლექცია - აკადემიური, ბალავერი, ჩვეულებრივი, დუმბაძე, გოგებაშვილი, გორდა, გრემი, გროტესკი, კოლხეთი, ლიტერატურული, ფაქიზი, საქართველო, ემოქმედი - ყველა ლათინური ქიბორდის ინტუიტიური ტრანსლიტერაციული ენკოდინგითაა. ამ ფონტების რუსული ქიბორდის ენკოდინგის მიხედვით გაწყობილი ნაირსახეობაც არსებობს. საინტერესოა, რომ ამ ფონტებს აქვთ დახრილი ანუ "იტალიკი" ვარიანტიც - რაც ქართულ თაიპოგრაფიისათვის დამახასიათებელი აქამდე არ იყო (გამონაკლისია ნუსხა-ხუცური). საინტერესოა, დაინერგება თუ არა ეს სახეობა ფართოდ ქართულში. ამასთან, სამწუხაროა, რომ ეს მდიდარი ნაკრები პრიმიტიულადაა ენკოდირებული, რაც ამდაბლებს მის მნიშვნელობას, განსაკუთრებით - სამომავლოს.

  • გია ერვაშიძის ნიკოდით კოდირებული სამი ფონტი: ტაიმს რომანი, არიალი კურიერი - ყველა ნორმალურ, მუქ, დახრილ დახრილ-მუქ ვარიანტში (მის ვებ საიტში ამას გარდა ქართული ფონტებისა გაქართულების გარემოს ექმნა-განვითარების საკმაოდ განვითარებული პრეტენზიული გეგმაა - ვნახოთ რა განხორციელდება აქედან).


ქართული კომპიუტერული ინფორმაციისათვის საერთოდ კერძოდ ფონტების შემდგომი განვითარებისათვის უაღრესად საჭირო ავანგარდული სამუშაოები მიმდინარეობს ფრანკფურტის უნივერსიტეტში, სადაც იქმნება ისტორიული ქართული ტექსტების ბანკი (უფრო მოუხდებოდა - საგანძური) TITUS პროექტის ფარგლებში. აქ Bitstream-თან ერთად ქმნიან UNICODE ენკოდირების მქონე მრავალდამწერლობიან ფონტს - რომელშიც არის ქართულიც. TITUS-ს აქვს საკუთარი ვებ-საიტი -- ნახეთ, ფრიად საინტერესოა -- Titus. ამ ნამუშევრების შესახებ იხილეთ ჩვენთანაც.

 

ნაკლებ ფასეულია გამოყენებითი თავლსაზრისით (თუმცა ფრიად საინტერესოა) ეზღუდული მიზნებისათვის ექმნილი სხვა ფონტებიც:

  • Johannes Heinecke-ს მხედრული ხუცური TeX/LaTeX ფორმატში (არ გამოდგება Windows სისტემებისათვის).

  • University of Oregon-ის Yamada Language Center-ი თავის კოლექციაში ჩვენებს ქართულ ბიტმაპ ფონტს, რომელიც საკმაოდ სასაცილოდ გამოიყურება.

  • XenoType Mac-ის საიტი იძლევა ცნობას ქართული ფონტის ესახებ.

  • Howard M. Berlin-ს ეუქმნია სასყიდლო ქართული ფონტების არქივირებული ფაილების [ZIP] კოლექცია, რომელშიც ასახულია ფონტები სხვადასხვა წყაროებიდან.

პრაქტიკულად ეს არის დღეს ქართული კომპიუტერული ფონტების მთელი საგანძური - 15-მდე ინდუსტრიული ფონტის კლონი ამდენივე ახალი პროდუქტი. არც თუ ბევრია... თუმცა, მაინც რაღაცა არის...


ეს საიტი საერთოდ კეძოდ ეს განყოფილება ეძღვნება კომპიუტერული პირატესად ინტერნეტში გამოყენებისათვის განკუთვნილ ქართულ ფონტებს (რიფტებს).

 

ინტერნეტის თავისებურება ის არის, რომ ინფორმაციის დიდი ნაწილი არა მარტო იქმნება კომპიუტერის ეკრანზე - არამედ კომპიუტერის ეკრანის მეშვეობითვე გამოიყენება, მოიხმარება. ამ ინფორმაციის დიდი ნაწილი არასოდეს არ იბეჭდება ქაღალდზე! სწორედ ეს არის ქაღალდო ანუ ელექტრონული ინფორმატიკის თავისებურება.

 

და რახან ეს ასეა - ეკრანული რიფტი-ფონტები, "ინტერნეტის, ვების ტიპოგრაფია" იწყებენ დამოუკიდებელ არსებობას ერის კულტურაში. დამწერლობამ, რომელიც დაიწყო თიხაზე ქვაზე - გაიარა პერგამენტის, ქაღალდის სტადია - ახლა მისი მნიშვნელოვანი მატარებელი გახდა კომპიუტერის ეკრანი, მონიტორი ანუ დისპლეი.

 

პირობითად ეს ფონტები ესაძლებელია ორ კატეგორიად დავყოთ:

  • ინდუსტრიული ტიპის რიფტების (ისეთების როგორიცაა მაგალითად "ჩვეულებრივი", "გოგებაშვილი", "დუმბაძე", "გორდა" სხვა) კომპიუტერული ასლი-კლონები;

  • ორიგინალური, საკუთრივ კომპიუტერული გამოყენებისათვის ექმნილი ფონტები.

 

პირველი ტიპის ფონტების თვალსაზრისით ინტერნეტისათვის არსებითი ორი მომენტია:

  1. რამდენად ზუსტია კომპიუტერული ასლი-კლონი დედანთან მიმართებაში (პირველ რიგში განზომილებებით) როგორც ეკრანზე ასევე ქაღალდზე, და

  2. როგორ გამოიყურება იგი ვიზუალურად, პირველ რიგში ეკრანზე - ესთეტიურობა (რაც პირველ რიგში დამოკიდებულია ჰინტირებასა და/ან ბიტმაპის არსებობაზე). პატარა ომებისათვის არსებითია აგრეთვე - ასახავს თუ არა ფონტი დედანის მხატვრულ თავისებურებებს (რაც ძნელი ამოცანაა).

რაც ეეხება მეორე ტიპის ფონტებს, აქ მნიშვნელოვანია:

  1. ფონტის იდეა, მოტივი;

  2. ესრულების ხარისხი - რაც იგივეა როგორც ფონტ-კლონებისათვის.

აქ არაფერს ვამბობთ ენკოდირების სტანდარტის ესახებ, რომელზეც საკმაოდ ბევრი დაიწერა ცოტა გაკეთდა.

 

ქართული ფონტების განვითარებისათვის, ინტერნეტის ანუ ვების ტიპოგრაფიის თვალსაზრისით არსებითია კიდევ ასეთი მომენტი -- ეკრანული პუბლიკაციებისათვის მთავრესად გამოიყენება 8-12 pt ომის რიფტები. ყველაზე ინტენსიურად კი 8 10 pt ომისა. ამდენად, ძალზე მნიშვნელოვანია, რომ ინტერნეტში გამოყენებულ ფონტს ჰქონდეს გამართული დახვეწილი სწორედ ეს ომები. ჩვენი მიმოხილვებისას განსაკუთრებულ ყურადღებას მივაქცევთ ამ ფაქტორს.

 

ფონტების განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს სპეციალიზებულ პროფესიულ კრიტიკას, ლიტერატურას, პერიოდიკას, სახელმძღვანელოებს - არ გაგვაჩნია. ასევე არ არსებობს ქართველ ფონტის დიზაინერთა რაიმე გაერთიანება ან საზოგადოება. ამან არ ეიძლება არ იმოქმედოს ამ სფეროში ოგად კულტურასა ემოქმედებით აქტივობაზე.

 

ამ გვერდების ერთ-ერთი მიზანია მივცეთ ჟღერადობა ქართული ფონტების ემოქმედებას - მით მეტეს, რომ ახლა ამისათვის აღარ არის საჭირო ლითონისა ან ქვის ჭრა კვეთა...

English resume

Informational, industrial and cultural respects of Web Typography for Georgian.

Main supplayers of Georgian fonts:

Commercial:

Linguist Software
Paratype
Slava Meskhi

Free:

T. Imtaishvili
Titus